Ailədə hər kəsin ayrıca avtomobili: rahatlıq, yoxsa şəhərlərdə tıxacın əsas səbəbi? - ARAŞDIRMA

Şəhərlərdə ailə başına avtomobil sayının artması son illərin ən çox müzakirə olunan urbanistik və iqtisadi mövzularından biridir. Bir tərəfdən, hər bir ailə üzvünün ayrıca avtomobilə sahib olması gündəlik həyatı xeyli rahatlaşdırır. Digər tərəfdən isə bu tendensiya böyük şəhərlərdə tıxacların artmasına, park yerlərinin çatışmazlığına və ailə büdcəsinə əlavə maliyyə yükünə səbəb olur. Bu səbəbdən müasir şəhər planlaşdırılmasında “ailə başına neçə avtomobil optimaldır?” sualı ciddi araşdırılan məsələlərdən biridir.
Avtosfer.az xəbər verir ki, SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Ailədə bir neçə avtomobil: rahatlıq, yoxsa şəhər problemi? Dünyada avtomobil sahibliyi necədir?
Dünya üzrə avtomobil sahibliyi ölkələrin gəlir səviyyəsi və şəhər planlaşdırılması ilə sıx bağlıdır. Yüksək gəlirli ölkələrdə orta hesabla 1000 nəfərə 600-dən çox avtomobil düşür. Aşağı gəlirli ölkələrdə bu göstərici təxminən 50 avtomobil civarındadır.
Bəzi ölkələrdə isə ailələrin çoxunda birdən artıq avtomobil var. ABŞ-da ailələrin 21%-i üç və ya daha çox avtomobilə sahibdir. Avropa ölkələrində isə ailələrin böyük hissəsi 1 avtomobil, bir hissəsi isə 2 və daha çox avtomobil saxlayır.
Şəhərlərlə kənd yerləri arasında da fərq var. Kənd və suburb ərazilərində ailə başına 1,2–1,3 avtomobil normal sayılır. Böyük şəhərlərdə isə bu göstərici 0,25–1,25 avtomobil arasında dəyişir.
Bu fərq əsasən ictimai nəqliyyatın səviyyəsi və şəhərin sıxlığı ilə bağlıdır.

Bir ailədə bir neçə avtomobil niyə yayılıb?
Bir çox ölkədə ailə üzvlərinin ayrıca avtomobilə sahib olmasının bir neçə səbəbi var: İş və gündəlik hərəkət ehtiyacı
Eyni ailədə olan şəxslərin iş yerləri fərqli istiqamətlərdə olduqda bir avtomobil kifayət etmir.

İctimai nəqliyyatın zəifliyi

Araşdırmalar göstərir ki, ictimai nəqliyyatın əlçatanlığı avtomobil sahibliyini 25% azalda bilir.

Sosial status və rahatlıq
Bir çox ölkədə avtomobil təkcə nəqliyyat vasitəsi deyil, həm də sosial status simvolu hesab olunur.

Şəhərin quruluşu
Amerika və Avstraliya kimi ölkələrdə şəhərlər geniş ərazilərə yayılıb. Bu səbəbdən avtomobil əsas nəqliyyat vasitəsinə çevrilib.

Şəhərlərdə tıxac və park probleminin əsas səbəblərindən biri
Şəhərlərdə avtomobillərin sayının artması tıxacların ən mühüm səbəblərindən hesab olunur. Dünya üzrə hal-hazırda dünyada təxminən 2 milyard avtomobil istifadə olunur. Şəhərlərdə yol hərəkətinin böyük hissəsi şəxsi avtomobillərin payına düşür.
Araşdırmalar göstərir ki, avtomobil sahibliyinin artması şəhər sıxlığının azalmasına və urban sprawl-a səbəb olur. Daha çox avtomobil isə tıxac, hava çirklənməsi və park çatışmazlığı yaradır.
Bəzi şəhərlərdə vəziyyət o qədər kəskindir ki, avtomobillərin sayı əhali sayından çoxdur və bu, ciddi tıxaclara səbəb olur.

Bir neçə avtomobil saxlamağın ailə büdcəsinə təsiri
Bir ailədə bir neçə avtomobil saxlamaq yalnız rahatlıq deyil, həm də ciddi maliyyə öhdəliyidir.
Əsas xərclər:
Yanacaq
Avtomobil gündəlik istifadə olunursa, yanacaq ən böyük xərcdir.
Məsələn orta hesabla ayda 150–300 manat (ölkəyə görə dəyişir)

Sığorta
Bir avtomobil üçün illik sığorta ödənişi əlavə xərc yaradır.

Texniki xidmət
-yağ dəyişimi
-təkərlər
-texniki baxış
-ehtiyat hissələri

Amortizasiya
Avtomobil hər il dəyər itirir və bu da dolayı maliyyə itkisidir.

Nəticədə iqtisadçılar hesab edir ki, bir avtomobilin saxlanması ailəyə ildə minlərlə dollar və ya manat xərc yaradır.
Əgər ailədə 2–3 avtomobil varsa, bu xərclər də iki və ya üç dəfə artır.

Dünya şəhərləri bu problemi necə həll edir?
Bir çox ölkə artıq avtomobil sayını azaltmaq üçün müxtəlif tədbirlər görür.

London
şəhər mərkəzinə avtomobillə giriş ödənişlidir.

Paris
böyük avtomobillər üçün park qiymətləri artırılıb.

Tokio
avtomobil almaq üçün əvvəlcə park yerinin olması sübut edilməlidir.

Amsterdam
velosiped və ictimai nəqliyyat prioritetdir.
Bu siyasətlər nəticəsində bəzi şəhərlərdə avtomobilə ehtiyac xeyli azalıb.

Bəs optimal model nədir?
Urbanistika üzrə ekspertlər belə hesab edir:
Ən balanslı model:
-1 ailə – 1 avtomobil
-gündəlik hərəkət üçün ictimai nəqliyyat
-qısa məsafələr üçün piyada və velosiped

Bu model:
-tıxacları azaldır
-ailə büdcəsini qoruyur
-şəhər mühitini yaxşılaşdırır.
Bir ailədə hər kəsin ayrıca avtomobilinin olması qısa müddətdə rahatlıq yaratsa da, uzun müddətdə həm şəhər infrastrukturu, həm də ailə büdcəsi üçün ciddi problemlər yaradır. Avtomobillərin sayının artması tıxacları, park problemlərini və ekoloji çirklənməni artırır.
Bu səbəbdən dünya şəhərlərinin böyük hissəsi artıq şəxsi avtomobil sayını azaltmaq və ictimai nəqliyyatı inkişaf etdirmək istiqamətində siyasət aparır.