Dindən danışmaq asandır, bəs əməllər? – Söz başqa, reallıq başqa

Son vaxtlar Türkiyə mediasında və sosial şəbəkələrində Azərbaycanın dini məsələlərə, xüsusilə məktəbli geyimi qaydalarına münasibəti ətrafında müzakirələr aparılır. Bəzi şəxslər Azərbaycana irad bildirir, ölkəmizin dünyəvi yanaşmasını dini dəyərlər prizmasından qiymətləndirirlər. Təbii ki, hər kəsin fikir bildirmək hüququ var. Ancaq burada bir sual yaranır: başqalarına mənəviyyat dərsi keçənlər öz cəmiyyətlərində baş verənlərə eyni həssaslıqla yanaşırlarmı?

Türkiyədə qadınlara qarşı zorakılıq, uşaqların cinsi istismarı və digər ağır cinayətlərlə bağlı xəbərlər də gündəmdən düşmür. Belə halların mövcudluğu bütün Türkiyə cəmiyyətini ittiham etmək üçün əsas deyil. Lakin dini dəyərləri tez-tez gündəmə gətirən, Azərbaycanın daxili məsələlərini mühakimə etməyə çalışan bəzi şəxslərin bu problemlər qarşısında hansı mövqe tutması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Dindarlıq yalnız başqalarının geyiminə, həyat tərzinə və seçimlərinə münasibət bildirməklə ölçülmür. Əgər insan həqiqətən mənəvi dəyərləri müdafiə edirsə, qadına qarşı zorakılığa, uşaqların istismarına, haqsızlığa və insan ləyaqətinin alçaldılmasına qarşı da eyni qətiyyətlə çıxış etməlidir. Əks halda, dini yalnız başqalarını tənqid etmək üçün xatırlamaq ikili standart təsiri yaradır.

Burada məsələ Türkiyəni və ya türk xalqını hədəfə almaq deyil. Türkiyədə də qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəsi üçün mübarizə aparan, zorakılığa qarşı çıxan çoxsaylı insanlar var. Tənqidimiz dini dəyərləri başqalarına təzyiq vasitəsinə çevirən, öz yanaşmasındakı ziddiyyətləri isə görməzdən gələn şəxslərə ünvanlanmalıdır.

Digər tərəfdən, Azərbaycanın dünyəvi dövlət olması onun dini dəyərlərə qarşı olduğu anlamına gəlmir. Dünyəviliklə dinə düşmən münasibəti eyniləşdirmək düzgün deyil. Dövlətin dünyəvi prinsipləri ilə insanların dini inancları arasında münasibət hüquq, qarşılıqlı hörmət və qanun çərçivəsində müzakirə olunmalıdır. Hər hansı qərarla razılaşmamaq mümkündür, ancaq bu, Azərbaycan cəmiyyətini bütövlükdə dini baxımdan mühakimə etməyə əsas vermir.

Azərbaycanla Türkiyəni birləşdirən münasibətlər ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və qardaşlıq anlayışına söykənir. Lakin qardaşlıq bir tərəfin digərinə öz dünyagörüşünü diktə etməsi demək deyil. Əsl qardaşlıq fərqli yanaşmalara hörmət etmək, tənqidi faktlarla əsaslandırmaq və qarşı tərəfin reallıqlarını anlamağa çalışmaqdır.

Azərbaycana dini məsələlər üzərindən irad bildirənlər də unutmamalıdırlar ki, heç bir cəmiyyət problemlərdən tam sığortalanmayıb. Əsas məsələ həmin problemləri gizlətmək deyil, onları etiraf etmək və həlli üçün çalışmaqdır.

Başqalarına mənəviyyat dərsi keçməzdən əvvəl insanın öz davranışına və öz cəmiyyətindəki problemlərə də baxması lazımdır. Çünki insanın mənəvi dəyəri başqalarını nə qədər sərt tənqid etməsi ilə deyil, ədalətə, mərhəmətə və insan hüquqlarına münasibəti ilə ölçülür. Dini dəyərlər yalnız mübahisələrdə xatırlanacaq bir vasitə deyil, ilk növbədə insanın öz davranışında əks olunmalı prinsiplərdir.

Eltac Zülfüqaroğlu