Elektromobillərin batareya dillemması... - 7 milyon tonluq saatlı bomba

Elektrikli avtomobillər ilk dəfə yollara çıxdıqda hər şey daha təmiz bir dünya vədi ilə başlamışdı. Lakin bu medalın qaranlıq tərəfi də var. Bu gün Amerikadan Avropaya qədər bir çox bazarda yüksək qiymətlər və şarj sürəti kimi problemlər müzakirə edilsə də, Çin daha böyük və təhlükəli bir problemlə üz-üzədir: istismar müddətini başa vurmuş milyonlarla batareya. Avtosfer.az xəbər verir ki, Azərbaycanda da elektrikli avtomobillərin yayılması o qədər sürətlə baş verir. Amma köhnəlmiş batareyaların təhlükəsiz şəkildə utilizasiyası üçün lazım olan infrastruktur bu tempə uyğunlaşa bilməyib.

Batareya yorğunluğu: Sürətli böyümənin qarşılığı

Çin dövlət dəstəkli təşviqlər hesabına "Yeni enerji nəqliyyat vasitələri” sektorunda dünyanı geridə qoyub. 2025-ci ilin noyabr ayına dair məlumatlara görə, yeni avtomobil satışlarının təxminən 60 faizi elektrikli modellərin payına düşüb. Lakin bu nəhəng park artıq yaşlanma mərhələsinə daxil olur.

Batareyalar performansını itirir, köhnə modellər isə yeni texnologiyaların kölgəsində qalır. Mütəxəssislər 2030-cu ilə qədər Çin bazarında təxminən 7 milyon ton batareyanın istifadədən çıxacağını proqnozlaşdırır. Qlobal miqyasda litiumun 99 faiz saflıqla geri qaytarılması kimi ümidverici üsullar inkişaf etsə də, Çində toplanan bu nəhəng həcmdə batareya üçün mövcud həllər hələlik yetərli sayılmır.

Nəzarətsiz təkrar emalçılar və qeyri-qanuni risklər

İstifadə müddətini başa vurmuş batareyaların təkrar emalı əsasən iki üsulla həyata keçirilir: ya tam parçalanaraq metalları yeni batareyaların istehsalında istifadə olunur, ya da evlərə enerji təminatı kimi daha yüngül funksiyalara yönəldilir. Lakin Çində "qeyri-rəsmi” adlandırılan nəzarətsiz təkrar emal müəssisələri artıq öz qaydalarını formalaşdırıb. Hökumət tənzimləmələrini nəzərə almayan bu obyektlər köhnə batareyalara daha yüksək qiymət təklif edərək onları toplayır. Daha sonra bu hüceyrələri yenidən yığıb "yeni” batareya paketləri kimi bazara çıxarır və ciddi təhlükəsizlik riski yaradırlar.

Ətraf mühit və ictimai sağlamlıq təhlükə altındadır

Problemin ən qorxulu tərəfi isə istifadədən çıxmış batareyaların məhv edilməsi prosesidir. Heç bir qaydaya əməl etməyən bu qeyri-qanuni müəssisələr batareyaları birbaşa əzərək xam metal kimi satışa çıxarır. Bu zaman sızan kimyəvi maddələr və çirklənmiş tullantı suları birbaşa ətraf mühitə qarışır, yanğın riski isə əlavə təhlükə yaradır.

Əslində batareya və avtomobil istehsalçıları bu prosesi təhlükəsiz şəkildə həyata keçirmək üçün ən uyğun tərəflərdir. Çinli avtomobil markaları geri dönüşüm xidmətləri təklif etsələr də, qeyri-qanuni bazarın cəlbediciliyi prosesin sağlam və nəzarətli şəkildə aparılmasını çətinləşdirir (Qaynarinfo).