Dizelin qiyməti kəskin bahalaşdı - Türkiyədə enerji şoku

Türkiyə hökuməti müqəddəs Ramazan ayının başa çatması münasibətilə qeyd olunan bayramın ilk günündə dizel yanacağının qiymətini kəskin şəkildə artırdığını elan edib. Bu, Yaxın Şərq regionunda münaqişənin genişlənməsi nəticəsində dərinləşən iqtisadi təzyiqin növbəti siqnalı olub. 

Avtosfer.az xəbər verir ki, ekspertlərin son illərin ən iri qiymət sıçrayışlarından biri adlandırdığı bu addım Ankaranın inflyasiyanı cilovlamaqla bağlı iddialı planlarını təhlükə altına qoyur.

Rəsmi məlumatlara görə, qiymət artımının xalis həcmi 5,18 türk lirəsi (TL) təşkil edib. Nəticədə Ankarada dizel yanacağının bir litrinin qiyməti rekord həddə — 72,5 TL-yə çatıb.

Bu sıçrayış 28 fevralda — İranın iştirak etdiyi hərbi əməliyyatların başladığı gündən başlayan üç həftəlik bahalaşma dalğasının kulminasiyası olub. Bu qısa müddət ərzində Türkiyə paytaxtında dizelin qiyməti 18 faiz artıb — 61,45 TL-dən. Bu, dünya enerji bazarındakı xaosu güzgü kimi əks etdirir: burada neftin qiyməti təxminən 50 faiz bahalaşaraq bir barel üçün 72 dollardan 107 dollara qalxıb.
İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər: ən pis ssenari hələ qarşıda ola bilər. Əsas amil dünya neft tranzitinin 25 faizinin və dünya təbii qazının 20 faizinin keçdiyi Hörmüz boğazındakı qeyri-sabitlik olaraq qalır.

Bu strateji düyündə blokada və ya fasilələr qiymətlərin daha da artmasını qaçılmaz edir. Vəziyyəti Ukraynadakı müharibəyə görə ABŞ və Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı sanksiyalarının davam etməsi daha da ağırlaşdırır, bu isə bazarı zəruri çeviklikdən məhrum edir.

“Biz sistemli şoku müşahidə edirik, — deyə türkiyəli analitiklər qeyd edirlər. — Martın 18-də benzinin qiyməti bahalaşdıqdan sonra mayeləşdirilmiş təbii qaz və təbii qaz sektorlarında da oxşar addımların atılması yalnız zaman məsələsidir. Bu isə yaşayış dəyəri böhranını daha kəskin yeni mərhələyə keçirir”.

Enerji sıçrayışının nəticələri yanacaqdoldurma məntəqələrinin hüdudlarından çox uzaqlara gedir.

Domino effekti iqtisadiyyatın əsas sahələrinə, ilk növbədə kənd təsərrüfatı və tikintiyə zərbə vuracaq. Logistika xərclərinin artması məhsulların bahalaşmasına qaçılmaz şəkildə səbəb olacaq. Dizel yanacağının bahalaşması sənayeyə də zərbə vuracaq — istehsal sektoru artıq əməliyyat xərclərinin kəskin artımı ilə üzləşir. Qazın qiymətində gözlənilən artım isə əhali və biznes üçün elektrik tariflərinə yenidən baxılmasına gətirib çıxaracaq.
Mövcud vəziyyət hökumətin 2026-cı ilin sonuna qədər inflyasiyanı 16 faizə endirmək hədəfinə çatmaq qabiliyyətini şübhə altına alır. Türkiyə Mərkəzi Bankı (CBRT) martın 19-da hökumətə ünvanladığı misli görünməmiş açıq məktubda etiraf edib ki, enerji, ərzaq və nəqliyyat qiymətləri də daxil olmaqla “nəzarətdən kənar amillər” səbəbindən inflyasiya hədəflərinə nail olunmaya bilər.

Münaqişə uzandıqca Türkiyə iqtisadiyyatına düşən yük yalnız artacaq və bu da Ankaranın maliyyə sabitliyi uğrunda mübarizədə manevr imkanlarını getdikcə daha çox məhdudlaşdıracaq. (Haqqin.az)