Məkkə Sazişi İranı narahat edir: Pakistanla sərhəd niyə bağlandı?

İranın Pakistanla quru sərhədində gediş-gəlişin müvəqqəti dayandırılması regionda baş verən siyasi proseslər fonunda diqqət çəkib. Rəsmi Tehran qərarı texniki problemlər və ehtiyat tədbirlərinin görülməsi zərurəti ilə izah etsə də, bu addımın arxasında siyasi səbəblərin dayana biləcəyi ehtimal olunur.

Avtosfer.az xəbər verir ki, politoloq Elxan Şahinoğlu bu barədə fikirlərini bölüşüb.

O bildirib ki, İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi sərhədin müvəqqəti bağlanmasını texniki problemlərlə əlaqələndirib. İran və Pakistan arasında təxminən 909 kilometr uzunluğunda ortaq sərhəd mövcuddur.

Tehranın bu qərarını Pakistanın Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı ilə imzaladığı Məkkə Sazişi kontekstində də qiymətləndirmək olar. İran həmin sazişi özünə və dəstəklədiyi husilərə qarşı formalaşan alyans kimi qəbul edə bilər. Bu baxımdan, sərhədin texniki səbəblərlə bağlanması İslamabada siyasi mesaj xarakteri daşıya bilər.

Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, İran parlamentinin üzvü Əhməd Naderi Pakistanın Yəmən məsələsində Səudiyyə Ərəbistanı ilə birgə hərəkət etməsinin İslamabadın Tehranla Vaşinqton arasında vasitəçilik roluna son qoyduğunu bildirib. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də son açıqlamalarından birində sazişi imzalayan ölkələrin adlarını çəkmədən həmin razılaşmanı tənqid edib.

Səudiyyə Ərəbistanının husilərin hücumlarının qarşısını almaq cəhdləri, eləcə də Yəməndəki husilərin krallıq ərazisinə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə zərbələr endirməsi Ər-Riyadı daha qəti addımlar atmağa sövq edib. Bu şəraitdə Türkiyə və Pakistanın Məkkə Sazişindən irəli gələn öhdəliklər çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanına daha fəal dəstək verməsi gündəmə gəlib.

Saziş çərçivəsində Ər-Riyadda alyansın Strateji Siyasi və Müdafiə Komitəsinin iclası keçirilib. Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanına hərbi dəstəyini artırmaq qərarı da bu prosesin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

İslamabadın krallığa hərbçilər göndərməsi, eləcə də qırıcı təyyarələr və hava hücumundan müdafiə sistemləri yerləşdirməsi Tehranla münasibətlərə təsirsiz ötüşməyə bilər.

Elxan Şahinoğlu ABŞ Prezidenti Donald Trampın da Məkkə Sazişinə dəstək verdiyini və Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanına hərbi yardımını müsbət qarşıladığını xatırladıb. Vaşinqton husilərlə mübarizədə öz hərbçilərini və hərbi texnikasını birbaşa cəlb etməkdənsə, regional tərəfdaşların imkanlarından istifadə etməyə üstünlük verə bilər.

Politoloq hesab edir ki, Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanına hərbi dəstəyini artırması fonunda İranın İslamabadın vasitəçilik xidmətlərindən imtina etməsi Vaşinqton üçün gözlənilməz deyil. ABŞ İranla danışıqların davam etdirilməsi üçün Qətər və Oman kimi ölkələrin vasitəçilik imkanlarından yararlana bilər.

ABŞ və İran nümayəndə heyətlərinin İslamabadda keçirdiyi görüşlər nəticəsiz qalıb, tərəflər arasında razılaşma əldə olunmayıb və Hörmüz boğazında gərginlik azalmayıb.

Bununla belə, politoloqun qənaətinə görə, Pakistanın vasitəçilik missiyası Çin üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyıb. Pekinin strateji tərəfdaşı olan İslamabadın ABŞ və İran arasında dialoqun qurulmasına töhfə verməsi Çin üçün diplomatik baxımdan vacib idi. Çinin özü Vaşinqtonla Tehran arasında vasitəçi rolunu oynaya bilmədiyindən Pakistanın bu istiqamətdəki fəaliyyətini dəstəkləyirdi.

Beləliklə, İranla Pakistan arasında sərhəddə gediş-gəlişin dayandırılması təkcə texniki məsələ deyil, regionda dəyişən siyasi və hərbi münasibətlər fonunda da diqqətlə izlənilməli hadisədir. Bununla belə, sərhədin bağlanmasının Məkkə Sazişi ilə birbaşa əlaqəli olduğu hələlik rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.

Eltac Züflüqaroğlu