Rusiyada Putinə qarşı narazılıq artır - Seçkilər yaxınlaşır...

Avtoritar rejimlərin nə vaxt süqut edə biləcəyini proqnozlaşdırmaq olduqca çətindir. Belə rejimlərin hakimiyyəti uzun müddət möhkəm görünə, lakin qəfil şəkildə zəifləyə bilər.

Bununla belə, Kremlin qarşıdakı seçkilərin siyasi sabitsizlik mənbəyinə çevrilə biləcəyindən narahat olduğunu göstərən əlamətlər var.

Avtosfer.az xəbər verir ki, sentyabr ayında Rusiyada Dövlət Dumasına, eləcə də ölkənin regionlarında parlament və qubernator seçkiləri keçiriləcək.

İlk baxışdan Rusiya hakimiyyətinin bu seçkilərdən narahat olması üçün ciddi səbəb görünmür. Rusiya dövləti seçkiləri arzuolunan nəticəni əldə edəcək şəkildə idarə etməkdə kifayət qədər təcrübəlidir və nəticənin necə olacağına ciddi şübhə yoxdur. Hazırda Dövlət Dumasındakı deputat yerlərinin təxminən 70 faizinə sahib olan hakim “Vahid Rusiya” partiyasının, əvvəlki seçkilərdə olduğu kimi, böyük qələbə qazanacağı gözlənilir.

Lakin bu, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başlamasından sonra keçiriləcək ilk milli seçkilərdir. Bu səbəbdən seçki kampaniyasının problemsiz keçməsi və “Vahid Rusiya”nın rahat qələbəsi müharibəyə və Putinin onu idarə etmə üsuluna dəstək kimi təqdim oluna bilər.

Belə dəstək xüsusilə vacibdir. Çünki son dövrlərdə müharibə Rusiyanın xeyrinə inkişaf etmir.

Rusiyanın Ukraynanın şərqində döyüş meydanındakı irəliləyişi demək olar ki, dayanıb. Ukrayna iyul ayında işğal altında olan 700 kvadrat kilometrdən çox ərazini geri qaytarıb. Moskva əldə etdiyi kiçik ərazi uğurları üçün isə yüksək bədəl ödəyir. Rusiya qüvvələrinin itkilərinin 1,4 milyon nəfərə çatdığı təxmin edilir. Hərbçilərin ölümü və yaralanması onların yeni əsgərlərlə əvəzlənməsindən daha sürətli baş verir.

Rusiya ordusu sıralardakı boşluğu doldurmaq üçün məhbusları və xarici döyüşçüləri də orduya cəlb edib. Onların arasında Şimali Koreyadan göndərilən daha 50 minə yaxın hərbçinin olduğu bildirilir.

Eyni zamanda, Vladimir Putinin ordunun şəxsi heyətini artırmaq və müharibəni davam etdirmək üçün yeni məcburi səfərbərlik elan etməyə məcbur qalacağı barədə geniş şayiələr yayılıb. Ehtimallara görə, bu dəfə 500 minə qədər vətəndaş hərbi xidmətə çağırıla bilər.

2022-ci ilin sentyabrında keçirilən əvvəlki kütləvi səfərbərliyə cavab olaraq, əsasən hərbi yaşda olan gənc kişilərdən ibarət təxminən 700 min rusiyalının müharibədə iştirak etməmək üçün ölkəni tərk etdiyi bildirilirdi.

Səfərbərlik həm hərbçilər, həm də onların ailələri arasında ciddi narazılıq yaradıb. Səfərbər olunan əsgərlərin xidmət müddəti konkret müəyyən edilməyib və onların hərbi xidmət öhdəliyi qeyri-müəyyən müddətə davam edir. Əsgər ailələri təlim və avadanlıq çatışmazlığı, həmçinin evə qayıtmaq üçün məzuniyyətlərin azlığı da daxil olmaqla, xidmət şəraitindən şikayət edirlər.

Bu əsgərlərin bəzi həyat yoldaşları hətta açıq şəkildə səfərbərliyin dayandırılması və həyat yoldaşlarının evə qaytarılması tələbi ilə çıxış ediblər.

Ölkə daxilində artan çətinliklər

Ukraynanın Rusiyanın dərinliklərində həyata keçirdiyi dron hücumları müharibənin milyonlarla rusiyalının gündəlik həyatına təsirini artırıb. Ukraynanın neft emalı zavodlarına zərbələri ölkə üzrə ciddi yanacaq çatışmazlığı yaradıb. Rusiyanın əksər regionlarında yanacaqla bağlı məhdudiyyətlər tətbiq edilib və yanacaqdoldurma məntəqələrində uzun növbələr yaranıb.

Bundan əlavə, Rusiya banklarından nağd pul çıxarılmasının son dərəcə yüksək səviyyəyə çatması adi vətəndaşların iqtisadi narahatlığını göstərir. İnsanların müharibənin maliyyələşdirilməsi üçün hökumətin şəxsi əmanətlərinə əl qoya biləcəyindən ehtiyat etdiyi bildirilir.

Rusiyada son ictimai rəy sorğuları da cəmiyyətdə müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Ukraynadakı müharibəyə dəstək 2025-ci ilin iyulunda 78 faizdən 2026-cı ilin iyulunda 66 faizə düşüb. Eyni dövrdə ölkənin düzgün istiqamətdə getdiyini düşünənlərin sayı 69 faizdən 54 faizə enib.

Müharibəyə qarşı çıxmağın həbs, cərimə və hətta azadlıqdan məhrumetmə ilə nəticələnə bildiyi Rusiyada bu göstəricilər hakimiyyət üçün ciddi narahatlıq doğura bilər. Sentyabr seçkiləri ərəfəsində Rusiyada müharibəyə açıq şəkildə qarşı çıxan yeganə siyasi partiya “Yabloko”dur. Demokratiya tərəfdarı olan kiçik partiya “Sülh və azadlıq, qorxusuz həyat üçün” şüarını seçib. Lakin Rusiya Ali Məhkəməsi partiyanın seçkilərdə iştirakını qadağan edib. Bundan başqa, partiyanın sədr müavini 11 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

“Yabloko”nun seçkilərdən kənarlaşdırılması Kremlin seçkilərin, nə qədər kiçik olsa da, cəmiyyətdə narazılığın ifadə olunduğu platformaya çevrilə biləcəyindən narahat olduğunu göstərir.

2021-ci il seçkilərində “Yabloko” cəmi 1,34 faiz səs toplamış və Dövlət Dumasında bir belə mandat əldə edə bilməmişdi. Hətta bu dəfə seçkilərdə iştirakına icazə verilsəydi belə, partiyanın “Vahid Rusiya”nın dominant mövqeyinə ciddi təhlükə yaratması real görünmürdü.

Buna baxmayaraq, heç bir siyasi qüvvəyə, nə qədər zəif olmasından asılı olmayaraq, müharibənin nəzarət altında olduğu və cəmiyyətin Putinin ətrafında birləşdiyi barədə dövlət narrativini təhdid etməyə imkan verilmir.

Putin seçki öncəsi ölkəni gəzir

Vladimir Putin də ölkədə vəziyyətin nəzarətdə olduğunu göstərmək məqsədilə bu yay Rusiyanın müxtəlif şəhərlərinə səfərlər edib. Bu, sui-qəsd təhlükəsindən ehtiyat edən və Moskvanın təhlükəsizliyindən uzaqlaşmağa çox meylli olmayan lider üçün qeyri-adi addım hesab olunur. Putinin səfərləri zamanı onun getdiyi ərazilərdə yanacaqdoldurma məntəqələrində qəfildən yanacağın peyda olması və onun gözlənilmədən aşağı qiymətə satılması da diqqət çəkib. Bu, rusiyalı seçicilər üçün gündəlik sosial-iqtisadi məsələlərin nə qədər vacib olduğunu göstərən dolayı işarə kimi qiymətləndirilir.

Çox güman ki, sentyabr seçkilərində Rusiyanın seçki mexanizmi Putinin istədiyi və ehtiyac duyduğu nəticəni təmin edəcək. Lakin dövlətin bütün imkanlarına baxmayaraq, bu qələbəyə əmin olmaması Putinin və onun müttəfiqlərinin hakimiyyəti qoruyub saxlamaq imkanlarından dünyaya göstərmək istədikləri qədər əmin olmadıqlarını göstərir./sfera.az