Ermənistan Aİ-yə üzvlüyə hazırlaşır? – Politoloq AÇIQLADI

Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiya kursu son illərdə sadəcə xarici siyasət istiqaməti olmaqdan çıxaraq ölkənin gələcək təhlükəsizlik, iqtisadi və siyasi modelinə dair strateji seçimə çevrilib.

Avtosfer.az xəbər verir ki, bu fikirləri politoloq Zeynal Əmrəliyev bildirib.

Politoloq bildirib ki, Ermənistanın Aİ-yə inteqrasiya prosesi artıq siyasi bəyanatlardan daha geniş mərhələyə keçsə də, ölkənin qarşısında hələ ciddi institusional, hüquqi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələləri dayanır.

2025-ci ildə Ermənistan parlamentinin Aİ-yə üzvlük prosesinin başlanmasını nəzərdə tutan qanunu qəbul etməsi İrəvanın Avropa istiqamətində siyasi iradəsini göstərən addımlardan biri olub. Lakin bu sənədin qəbul edilməsi avtomatik olaraq Ermənistanın Aİ-yə rəsmi üzvlük müraciəti etdiyi anlamına gəlmir.

Zeynal Əmrəliyev qeyd edib ki, Ermənistanın Avropaya inteqrasiya siyasətinin institusional əsasları Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl formalaşıb.

“2017-ci ildə imzalanan və 2021-ci il martın 1-dən qüvvəyə minən Aİ–Ermənistan Hərtərəfli və Genişləndirilmiş Tərəfdaşlıq Sazişi bu istiqamətdə əsas sənədlərdən biridir. Saziş demokratik institutların gücləndirilməsi, hüququn aliliyi, iqtisadi islahatlar və müxtəlif sahələrdə Ermənistanın Aİ standartlarına yaxınlaşmasını nəzərdə tutur”, – deyə politoloq bildirib. Aİ-nin məlumatına görə, CEPA 2017-ci ilin noyabrında imzalanıb və 2021-ci ildə qüvvəyə minib.

Paşinyan hakimiyyəti dövründə isə Avropa istiqaməti Ermənistanın xarici siyasətində daha qabarıq şəkildə ön plana çıxıb. Xüsusilə son illərdə İrəvan Aİ ilə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirməyə çalışır.

“2024-cü ildən etibarən Aİ ilə Ermənistan arasında münasibətlərdə yeni mərhələ formalaşdı. Vizaların liberallaşdırılması üzrə dialoq başladı, iqtisadi və institusional inteqrasiya istiqamətində yeni mexanizmlər yaradıldı. Lakin vizasız rejim məsələsində də müəyyən meyarların yerinə yetirilməsi və Aİ tərəfindən müvafiq qərarın qəbul edilməsi tələb olunur”, – deyə Zeynal Əmrəliyev vurğulayıb.

Politoloqun sözlərinə görə, Aİ-nin Ermənistan üçün 2024–2027-ci illəri əhatə edən 270 milyon avroluq Dayanıqlılıq və İnkişaf Planı da tərəflər arasında əməkdaşlığın iqtisadi istiqamətini göstərir. Plan çərçivəsində bağlantıların və biznes mühitinin inkişafı, Ermənistanın Aİ-yə yaxınlaşdırılması və iqtisadi-sosial dayanıqlılığın gücləndirilməsi əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib.

Zeynal Əmrəliyev bildirib ki, 2025-ci ilin sonunda qəbul edilən Aİ–Ermənistan Strateji Tərəfdaşlıq Gündəliyi və 2026-cı ilin mayında keçirilən ilk Aİ–Ermənistan sammiti münasibətlərin daha da dərinləşdiyini göstərir. Sammit zamanı tərəflər nəqliyyat, enerji, rəqəmsal bağlantılar, iqtisadi inkişaf, təhlükəsizlik və müdafiə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı addımlar atıblar.

“Bütün bunlara baxmayaraq, Aİ ilə yaxınlaşma ilə tamhüquqlu üzvlük arasında ciddi fərq var. Ermənistanın qarşısında demokratik institutların, hüquq sisteminin, dövlət idarəçiliyinin, iqtisadi qanunvericiliyin və digər sahələrin Aİ standartlarına uyğunlaşdırılması ilə bağlı geniş islahat gündəliyi dayanır. Bu isə qısa müddətdə başa çatacaq proses deyil”, – politoloq deyib.

Onun fikrincə, Ermənistan üçün iqtisadi və hüquqi məsələlərlə yanaşı, təhlükəsizlik amili də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

“Ukrayna nümunəsində təhlükəsizlik məsələlərinin, Gürcüstan nümunəsində isə qanunvericilik və demokratik institutlarla bağlı fikir ayrılıqlarının Aİ-yə inteqrasiya prosesinə necə təsir göstərə bildiyini görürük. Türkiyənin uzun illər davam edən üzvlük prosesi də Aİ-yə inteqrasiyanın nə qədər mürəkkəb və uzunmüddətli ola biləcəyini göstərən nümunələrdəndir”, – deyə Zeynal Əmrəliyev bildirib.

Politoloq hesab edir ki, Ermənistanın Moskva ilə münasibətlərindəki dəyişikliklər də bu prosesə təsir edən əsas amillərdəndir.

“Ermənistanın Rusiya ilə mövcud iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrini yenidən nəzərdən keçirməsi, KTMT və Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə bağlı gələcək siyasəti Moskva ilə münasibətlərin xarakterinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan Ermənistanın Avropaya inteqrasiyası yalnız iqtisadi və siyasi deyil, həm də təhlükəsizlik məsələləri ilə sıx bağlıdır”, – ekspert əlavə edib.

Zeynal Əmrəliyev vurğulayıb ki, Aİ üçün Ermənistanla əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə ölkənin üzvlüyü eyni məsələ deyil.

“Brüssel İrəvanla siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirə bilər. Lakin tam üzvlük üçün daha geniş şərtlərin və meyarların yerinə yetirilməsi tələb olunur. Ermənistanın Avropaya inteqrasiya yolunda əsas məsələ yalnız siyasi istək nümayiş etdirmək deyil, bu istəyin arxasında dayanan institusional, hüquqi, iqtisadi və təhlükəsizlik tələblərini yerinə yetirməkdir”, – politoloq bildirib.

Qeyd edək ki, Aİ-nin rəsmi məlumatlarında da Ermənistanla münasibətlərin əsas istiqamətləri arasında demokratik islahatlar, hüququn aliliyi, iqtisadi inkişaf, tənzimləyici uyğunlaşma, viza liberallaşdırılması və bağlantıların gücləndirilməsi göstərilir. Aİ-nin Ermənistan üçün 2024–2027-ci illər üzrə 270 milyon avroluq planı çərçivəsində isə 200 milyon avro qrant dəstəyi və 70 milyon avro investisiya qrantı nəzərdə tutulub.

Eltac Zülfüqaroğlu