Yollarda hər dəfə 5 sm-ə göz yumulsa nə baş verər?

Sosial şəbəkələrdə müzakirə olunan "4-5 santimetrlik zolaq cəriməsi" mövzusu əslində çox ciddi bir hüquq fəlsəfəsi dilemmasını ortaya qoyur: Biz qanunlara insanların təhlükəsizliyi üçün əməl edirik, yoxsa kameraların kor alqoritmlərini məmnun etmək üçün?

Cərimə mexanizminin fundamental məqsədi xaosun qarşısını almaq, sürücüləri və piyadaları real təhlükədən qorumaqdır. Əgər ortada heç bir qəza riski, aqressiv idarəetmə və ya başqasının hüququnu qəsb etmək yoxdursa, sırf təkər xəttin üzərinə 5 sm düşdü deyə cərimə yazmaq qanunun məqsədinə deyil, yalnız mexaniki formalizminə xidmət edir.

Təsəvvür edin ki, sistem sürücüləri başa düşür və 5 sm-ə qədər keçidlərə göz yumur. Artıq yeni, rəsmi olmayan sərhədimiz həmin o 5 sm olur.

Sabah bir sürücü xətti 6 sm tapdalayacaq və cərimə gələndə eyni etirazı edəcək: "Cəmi 1 sm-ə görə adamı cərimələyərlər?"

Ona da güzəşt edilib limit 10 sm-ə qaldırılsa, bu dəfə 11 sm ilə düşən sürücü eyni bəhanəni gətirəcək: "Cəmi 1 sm keçmişəm".

Bu zəncirin sonu yoxdur. Harada qəti bir sərhəd çəkilirsə, o xətti cəmi bir neçə millimetrlə keçən hər kəs özünü haqlı sayacaq. 

Qanunların və kameraların bu dərəcədə mexaniki, "rəhmsiz" olmasının səbəbi də budur: İnsani bəhanələrin zəncirvari reaksiyasının qarşısını almaq.

Xətt xətdir — ya daxilindəsən, ya xaricində. Əgər "bir az" anlayışına yol verilsə, o yolun sonu nizam-intizama yox, xaosa çıxır. Sürücü olaraq bizi incitsə də, o sərt sərhədlər olmasa, yollarda təhlükəsizliyimiz elə həmin o "1 sm-lik" bəhanələrin qurbanı olar.

Nicat Əlibəyli