Elektrikli avtomobillərə kilometr əsaslı ödəniş gəlir? – RƏSMİ

Elektrikli avtomobillərin sayının artması avtomobil sənayesi ilə yanaşı, dövlətlərin vergi gəlirlərinə də təsir göstərir. Benzin və dizel yanacağından əldə olunan vergi gəlirlərinin azalması fonunda bir sıra ölkələr yaranacaq itkini kompensasiya etmək üçün yeni ödəniş modellərini nəzərdən keçirir.

Avtosfer.az xəbər verir ki, Fransada 2024-cü ildə minik avtomobillərindən alınan xüsusi istehlak vergisi və ƏDV dövlət büdcəsinə təxminən 24 milyard avro gəlir gətirib. Avtomobil parkının böyük hissəsinin elektrikləşməsi halında bu gəlir mənbəyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalacağı gözlənilir.

Tamamilə elektrikli avtomobillərdən elektrik enerjisi vergiləri vasitəsilə əldə ediləcək gəlirin isə təxminən 4-5 milyard avro təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Fransada hazırda avtomobillər üçün kilometr əsaslı verginin tətbiqi ilə bağlı rəsmi qərar yoxdur. Bununla belə, elektrikli avtomobillərin yayılması nəticəsində yanacaq vergilərindən yarana biləcək gəlir itkisini necə kompensasiya etmək məsələsi müzakirə olunur.

Yeni Zelandiyada elektrikli avtomobillər 1 aprel 2024-cü ildən dizel avtomobillərinə tətbiq edilən Yol İstifadə Ödənişi sisteminə daxil edilib. Sürücülər hər 1000 kilometr üçün ayrıca ödəniş edir. Yüngül elektrikli avtomobillər üçün bu məbləğ 76 Yeni Zelandiya dolları, yəni təxminən 38 avrodur.

Şarj edilə bilən hibrid avtomobillər üçün isə yanacaq vergisi ödənildiyinə görə bu məbləğin yarısı tətbiq edilir. Sürücülərin qət etdiyi məsafə bəyan edilir və məlumatlar avtomobillərin texniki baxışı zamanı yoxlanıla bilər.

İslandiyada isə elektrikli və hidrogenlə işləyən avtomobillər üçün kilometr əsaslı ödəniş sistemi 2024-cü ildə tətbiq olunmağa başlayıb. 1 yanvar 2026-cı ildən etibarən daxiliyanma mühərrikli avtomobillər də sistemə daxil edilib.

Çəkisi 3,5 tona qədər olan avtomobillər hər kilometr üçün 6,95 İslandiya kronu, yəni təxminən 5 avro sent ödəyir. Avtomobilin çəkisi artdıqca ödəniş məbləği də yüksəlir.

Böyük Britaniyada isə 2028-ci ilin aprelindən elektrikli avtomobillər üçün kilometrə təxminən 2,2 sent, şarj edilə bilən hibrid avtomobillər üçün isə 1,1 sent ödəniş tətbiq edilməsi planlaşdırılır.

Orta hesabla ildə 12 200 kilometr məsafə qət edən elektrikli avtomobil üçün bu, təxminən 268 avro təşkil edə bilər.

Bu modellərin əsas məqsədi yanacaq istehlakından alınan vergilərin azalması nəticəsində yaranacaq gəlir itkisini avtomobilin istifadə intensivliyi əsasında kompensasiya etməkdir.

Kilometr əsaslı ödəniş sisteminin əsas üstünlüklərindən biri daha çox avtomobil istifadə edən şəxslərin daha çox ödəniş etməsini təmin etməsidir. Bununla yanaşı, sistemin tətbiqi bir sıra suallar da yaradır.

Məsələn, ictimai nəqliyyat imkanlarının geniş olduğu şəhər ərazisində yaşayan şəxslə avtomobildən istifadə etməyə daha çox ehtiyacı olan kənd sakininin eyni məsafəni qət etməsi onların nəqliyyat imkanlarının eyni olduğu anlamına gəlmir.

Bundan başqa, avtomobilin qət etdiyi hər kilometrin yol infrastrukturuna və nəqliyyata təsiri də eyni deyil. Böyük şəhərdə pik saatlarda həyata keçirilən səfərlə boş yolda qət edilən eyni məsafənin nəqliyyat sisteminə təsiri fərqli ola bilər.

Ödənişlərin avtomobilin yerləşdiyi əraziyə və hərəkət etdiyi vaxta görə dəyişməsi nəzərdə tutulduğu halda isə GPS və digər izləmə texnologiyalarından istifadə məsələsi gündəmə gələ bilər. Bu isə avtomobillərin harada və nə vaxt istifadə edildiyinə dair məlumatların toplanması baxımından məxfiliklə bağlı müzakirələrə səbəb ola bilər.

Elektrikli avtomobillərin yayılması fonunda əsas məsələ avtomobillərdən alınan vergilərin tamamilə aradan qalxması deyil, gələcəkdə bu vergilərin hansı üsullarla toplanacağıdır. Müxtəlif ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, yanacaq vergilərindən əldə olunan gəlirlərin azalması fonunda kilometr əsaslı ödənişlər yeni alternativlərdən biri kimi nəzərdən keçirilir.

Eltac Züflüqaroğlu