Azərbaycanın bu rayonunda əhali “yoxa çıxıb” – Nə baş verir?

Məzuniyyətimdən istifadə edib dincəlmək üçün ailəmlə Qəbələyə üz tutduq. Nə gözəl yer imiş, xəbərim yoxmuş. Üç gün orada qaldıq. Havası sərin, günəş yandırmır, şəhərin tıxacından sonra buradakı boş və sakit yollar adama, sözün əsl mənasında, hüzur verirdi. Asfalt yollar da yenicə çəkilmiş kimi görünürdü. Atamın dediyinə görə, həmin yollar əvvəllər kifayət qədər bərbad vəziyyətdə olub və yaxın vaxtlarda yenilənib.

Maşınların azlığı, şəhərin sakitliyi, insanların çox gözə dəyməməsi… Bir sözlə, dincəlmək üçün ideal yer idi.

Əlqərəz, sosial mediada Qəbələdə gəzməli yerləri axtarır, müxtəlif videoların şərhlərini oxuyur, insanların bu rayonla bağlı fikirləri ilə maraqlanırdım. Qarşıma çıxan rəylərdə isə diqqətimi çəkən bir neçə məqam oldu.

Bir çoxları “orada radiasiya var”, “dincəlməyə yer qalmayıb?”, “camaatın radiasiyalı yerdə nə işi var?”, “vaxtilə insanlar xərçəng xəstəliyinə tutulub”, “torpağı, meyvələri hələ də radiasiyalıdır” və sair kimi fikirlər yazmışdı.

Söhbət Qəbələ Radiolokasiya Stansiyasından gedir…

Bildiyimiz kimi, Qəbələ Radiolokasiya Stansiyası Azərbaycanın Qəbələ rayonunda yerləşən və Sovet İttifaqı dövründə inşa edilmiş strateji hərbi obyekt idi. “Daryal” tipli stansiya 1985-ci ildə istifadəyə verilib və əsas məqsədi uzaq məsafədən ballistik raketlərin buraxılışını aşkar etmək olub.

-6 min kilometrədək məsafəni müşahidə edə bilirdi. Radarın əhatə dairəsinə Yaxın Şərq, İran, Türkiyə, Hindistan və digər geniş ərazilər daxil idi.

-SSRİ dağıldıqdan sonra stansiya Azərbaycanın mülkiyyətində qaldı və 2002–2012-ci illərdə Rusiya tərəfindən icarəyə götürüldü.

-2012-ci ildə tərəflər icarə şərtləri ilə bağlı razılığa gələ bilmədikdən sonra Rusiyanın stansiyadan istifadəsi dayandırıldı. Obyekt 2013-cü ildə Azərbaycana təhvil verildi.

Maraqlı fakt budur ki, Qəbələ RLS öz dövründə dünyanın ən güclü erkən xəbərdarlıq radar sistemlərindən biri hesab olunurdu. Onun nəhəng anten kompleksi uzaq məsafələrdə raket buraxılışlarını izləmək üçün yaradılmışdı. Bu gün isə stansiyanın ərazisi qorunan obyekt kimi saxlanılır.

Baxdığım videolardan birində isə stansiya ilə bağlı olduqca maraqlı bir iddia və hadisə haqqında danışılırdı:

Üçüncü Dünya müharibəsi az qala məhz bizim Qəbələdən başlayacaqdı.

1976-cı ildə Qəbələdə Sovet İttifaqının ən güclü radar stansiyalarından biri yerləşirdi. Bir gecə radar sistemi qəfildən həyəcan siqnalı verdi. Sistem ABŞ-dan Sovet İttifaqına ballistik raketlərin atıldığını göstərirdi.

Cəmi 40 saniyə ərzində Sovet rəhbərliyi cavab zərbəsi, yəni nüvə hücumu üçün hazırlıq vəziyyətinə gətirildi.

Həmin anlarda Üçüncü Dünya müharibəsinin başlamasına cəmi saniyələr qalırdı.

Lakin xoşbəxtlikdən son anda məlum oldu ki, bu, real hücum deyilmiş. Günəşdə baş verən güclü maqnit partlayışı radarı çaşdırmış və sistemə yanlış siqnal ötürmüşdü.

Təsəvvür edin: Günəşdə baş verən tək bir partlayış az qala bütün bəşəriyyətin sonunu gətirəcəkdi.

Bu hadisənin illərlə dövlət sirri kimi saxlanıldığı, həqiqətin isə yalnız Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra üzə çıxdığı bildirilir.

Bundan sonra qarşıma Qəbələ Radiolokasiya Stansiyası ilə bağlı bir-birinin ardınca videolar çıxmağa başladı. Şərhləri oxuduqca isə mövzu daha da maraqlı görünürdü.

Bəziləri meyvələrin və meşələrin məhvindən, insanların, xüsusilə də İsmayıllı sakinlərinin xərçəng xəstəliyinə tutulmasından və dəri xəstəliklərindən əziyyət çəkməsindən yazırdı.
Digərləri isə orada işləyənlərin yüksək əməkhaqqı aldığını, stansiyada baş verənlərlə bağlı heç bir məlumatı, hətta öz ailə üzvlərinə belə demədiklərini qeyd edirdi.

Bir qisim insan isə əhalinin başqa ərazilərə köçdüyünü iddia edirdi.

Təbii ki, sosial şəbəkələrdə yazılan hər fikri həqiqət kimi qəbul etmək olmaz. Lakin bu qədər fərqli iddianın, xatirənin və sualın eyni mövzu ətrafında toplanması istər-istəməz insanı düşündürür.

Bəlkə də bu məsələdə hələ açılmamış çox maraqlı nüanslar var. Bəlkə də qapalı qapılar arxasında baş verənlərin hamısı heç vaxt tam şəkildə məlum olmayacaq.

Digər tərəfdən, bir müşahidəmi də bölüşüm.

Biz Qəbələnin Vəndam kəndinə getmişdik. Yolboyu kafe və restoranlar fəaliyyət göstərirdi. Bir neçəsində əyləşmək imkanımız da oldu. Diqqətimi çəkən əsas məqam isə turistlərin və digər şəhərlərdən gələn qonaqların yerli əhalidən daha çox gözə dəyməsi idi.

Qəbələ niyə bu qədər sakit idi?

Mövsümi fəaliyyət göstərən obyektlərdən başqa iş yerlərinin az olması səbəbindənmi? Yoxsa başqa səbəbdənmi?

Nə yalan deyim, beş ayrı rayonda olmuşam. Qəbələ mənə digər rayonlarla müqayisədə daha sakit gəldi. Hətta bəzən elə hiss edirdim ki, sanki şəhərdə yerli əhali yoxdur.

Ay camaat, hardasınız?

Əlbəttə, bunun konkret səbəbini demək çətindir. Ola bilsin, bu, sadəcə mövsümlə bağlıdır. Ola bilsin, mənim müşahidəm sadəcə üç günlük səfərin yaratdığı təəssüratdan ibarətdir.

Amma bir şey dəqiqdir: Qəbələ haqqında danışanda söhbət yalnız gözəl təbiətdən, sərin havadan, turizmdən və boş yollardan getmir.

Bu rayonun torpağında həm təbiətin sakitliyi, həm də keçmişin ağır sirləri var.

Bir vaxtlar Qəbələdən minlərlə kilometr uzaqdakı raketləri izləyən nəhəng radarlar burada dayanırdı. Bu gün isə həmin yerlərin ətrafında turistlər gəzir, insanlar istirahət edir, kafelərdə çay içirlər.

Amma bütün bunlardan sonra istər-istəməz adamın ağlına sual gəlir: Qəbələnin bu sakitliyi sadəcə rayonun ümumi ab-havasıdır, yoxsa burada insanların bilmədiyi, danışılmayan başqa məqamlar da var?

Təbii ki, bunu demək üçün konkret əsasımız yoxdur. Sadəcə, radar stansiyasının keçmişi, onunla bağlı yayılan müxtəlif iddialar və rayonda müşahidə etdiyim sakitlik məndə belə bir təəssürat yaratdı.

Bəlkə də Qəbələdə hər şey göründüyü qədər sadədir. Bəlkə də deyil. Amma bir şey dəqiqdir: bu rayonun keçmişi hələ də çoxları üçün tam öyrənilməmiş və cavabsız suallarla doludur. Bəzən isə ən çox sual doğuran məhz ən sakit görünən yerlər olur.

Globalinfo.az