Kommersiya qurumlarının sayı niyə artır? – İqtisadçı AÇIQLADI

Azərbaycanda qeydiyyatda olan kommersiya qurumlarının sayı artıb.
Avtosfer.az xəbər verir ki, 2026-cı il avqustun 1-nə qeydiyyatda olan kommersiya qurumlarının sayı 211 595-ə çatıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,7 faiz çoxdur. Ölkədə biznes subyektlərinin sayındakı bu artım iqtisadi aktivlik baxımından nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Xalid Kərimli Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, kommersiya qurumlarının sayının artması ümumilikdə müsbət hal kimi qiymətləndirilə bilər:

"Bu, biznes subyektlərinin formal iqtisadiyyata cəlb olunması, sahibkarlıq fəaliyyətinə marağın artması və yeni təsərrüfat subyektlərinin yaranması baxımından müəyyən pozitiv dinamikanı göstərir. Lakin kommersiya qurumlarının sayındakı artımı birbaşa və birmənalı şəkildə iqtisadi aktivliyin yüksəlməsinin göstəricisi kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Burada əsas məsələ təkcə neçə kommersiya qurumunun qeydiyyatdan keçməsindən deyil, həmin qurumların real iqtisadi fəaliyyət göstərib-göstərməməsindən ibarətdir. Məsələn, qeydiyyatdan keçmiş kommersiya qurumlarının bir hissəsi faktiki olaraq fəaliyyət göstərməyə bilər və ya onların iqtisadi fəaliyyəti olduqca məhdud ola bilər. Bu səbəbdən yalnız qeydiyyatda olan kommersiya qurumlarının sayına əsaslanaraq iqtisadi aktivliyin artması barədə nəticə çıxarmaq müəyyən mənada səthi yanaşma olar. İqtisadi aktivliyin daha obyektiv qiymətləndirilməsi üçün həmin kommersiya qurumlarının fəaliyyət həcminə, dövriyyəsinə, istehsal və xidmət göstəricilərinə, ödədikləri vergilərin həcminə, yaratdıqları iş yerlərinin sayına və əməkhaqqı fonduna baxmaq lazımdır. Eyni zamanda, yeni yaradılan müəssisələrin neçə faizinin faktiki fəaliyyətə başladığı və nə qədər müddət ərzində fəaliyyətini davam etdirdiyi də mühüm göstəricidir. Əgər kommersiya qurumlarının sayında artımla yanaşı, onların iqtisadi dövriyyəsində, məşğulluğunda və vergi ödənişlərində də artım müşahidə olunursa, o zaman bu dinamikanı iqtisadi aktivliyin güclənməsi ilə əlaqələndirmək üçün daha ciddi əsas yaranır".

İqtisadçı əlavə olaraq qeyd edib ki, digər tərəfdən, kommersiya qurumlarının sayının artmasına yalnız iqtisadi proseslər deyil, inzibati və institusional amillər də təsir göstərə bilər:
"Son illərdə biznesin qeydiyyatı proseslərinin sadələşdirilməsi, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və sahibkarların qeydiyyat prosedurlarına çıxış imkanlarının asanlaşdırılması daha çox şəxsin öz fəaliyyətini rəsmi şəkildə qeydiyyatdan keçirməsinə şərait yarada bilər. Bu baxımdan, statistik göstəricidəki artımın müəyyən hissəsi iqtisadi fəallıqdan, digər hissəsi isə əvvəl mövcud olan, lakin qeyri-formal şəkildə fəaliyyət göstərən subyektlərin rəsmiləşməsindən qaynaqlana bilər. Elektron qeydiyyat və prosedurların sadələşdirilməsi, əslində, müsbət institusional dəyişiklikdir. Çünki sahibkarlıq subyektlərinin rəsmi qeydiyyata alınması şəffaflığın yüksəlməsinə, vergi bazasının genişlənməsinə və iqtisadi fəaliyyətin daha dəqiq uçotunun aparılmasına imkan verir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi siyasətin daha düzgün formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin bu amilin özü də kommersiya qurumlarının sayındakı artımın tamamilə iqtisadi artımdan qaynaqlandığını göstərmir. İqtisadi aktivliyi qiymətləndirərkən daha geniş makroiqtisadi göstəricilər də nəzərə alınmalıdır. Ölkədə ümumi daxili məhsulun artım tempi, qeyri-neft və qeyri-xammal sektorunun inkişafı, məşğulluq səviyyəsi, əmək bazarında yaradılan yeni iş yerlərinin sayı, investisiyaların həcmi, pərakəndə və topdansatış dövriyyəsi, sənaye istehsalı, xidmət sektorunun genişlənməsi və sahibkarlıq subyektlərinin real dövriyyəsi bu baxımdan daha fundamental göstəricilər hesab olunur. Nəticə etibarilə, kommersiya qurumlarının sayının artması özlüyündə müsbət göstəricidir və sahibkarlıq mühitində fəallığın müəyyən qədər yüksəldiyini göstərə bilər. Lakin sırf kəmiyyət göstəricisinə əsaslanaraq iqtisadi aktivliyin artması barədə qəti nəticə çıxarmaq üçün kifayət qədər əsas yoxdur. Daha sağlam qiymətləndirmə üçün bu göstərici iqtisadi artım, məşğulluq, investisiya, vergi daxilolmaları, biznes dövriyyəsi və digər real iqtisadi göstəricilərlə birlikdə təhlil edilməlidir. Yalnız bu halda kommersiya qurumlarının sayındakı artımın iqtisadiyyat üçün real və dayanıqlı nəticələr yaradıb-yaratmadığını müəyyən etmək mümkündür".

Fatimə