Çin amili və Avropa avtomobil bazarı - Dəyişən güc balansı

2025-ci il Macarıstan və ümumilikdə Avropa avtomobil bazarı üçün ziddiyyətli, lakin strateji baxımdan həlledici mərhələ kimi xarakterizə oluna bilər. Bir tərəfdən bazar əvvəlki illərin qeyri-sabitliyindən sonra nisbi sabitlik nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə struktur risklər, texnoloji keçidin ləngiməsi və xüsusilə Çin avtomobil istehsalçılarının artan təzyiqi Avropa sənayesi üçün ciddi çağırışlar yaradır. Statistik göstəricilər ümidverici görünsə də, onların arxasında kövrək tarazlıq və gələcək üçün açıq suallar dayanır. Avtosfer.az "AZƏRTC"a istinadən xəbər verir ki, Macarıstan avtomobil bazarının ümumi mənzərəsi maraq doğurur. Macarıstanda 2025-ci ildə yeni avtomobil bazarı nəzərəçarpacaq dərəcədə böyüyüb. İl ərzində 129 min 440 yeni minik avtomobili qeydiyyata alınıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 6,4 faiz artım deməkdir. Bu göstərici bazarın tədricən normallaşdığını və iqtisadi mühitə uyğunlaşma qabiliyyətinin artdığını göstərir. Macarıstan Avtomobil İdxalçıları Assosiasiyasının (MGE) qiymətləndirməsinə görə, bazar artıq kəskin dalğalanmalar mərhələsini geridə qoyaraq daha balanslı inkişaf trayektoriyasına qədəm qoyub.

Bununla belə, artım avtomatik və risksiz deyil. Fərdi istehlakçılar hələ də ehtiyatlı davranır, maliyyələşmə şərtləri sərt olaraq qalır, real gəlirlərin bərpası isə qeyri-bərabərdir. Bu səbəbdən bazarın əsas dayağı korporativ və flota alışları olaraq qalır.

Yaxın vaxtlarda ölkədə struktur dəyişikliklər və SUV-ların dominantlığı gözlənilir. 2025-ci ildə də bazar strukturu qlobal tendensiyalarla uyğun şəkildə formalaşıb. SUV modelləri, xüsusilə B-SUV və C-SUV seqmentləri bazarın təxminən yarısını təşkil edib. Bu, yalnız Macarıstana xas deyil – Qərbi Avropa və ABŞ bazarlarında da oxşar mənzərə müşahidə olunur. Alıcılar daha funksional, yüksək oturacaqlı və çoxməqsədli avtomobillərə üstünlük verir, klassik sedan və hetçbek seqmentləri isə nisbətən geriləyir. Bu dəyişiklik avtomobil istehsalçılarını məhsul portfellərini yenidən qurmağa məcbur edir. Xüsusilə Avropa brendləri üçün bu, həm dizayn, həm də istehsal xərcləri baxımından əlavə təzyiq yaradır.

Elektrikli keçid: yavaş, lakin qaçılmaz proses? Bu da maraqlı sualdır. Elektrikli avtomobillərin yayılması 2025-ci ildə davam etsə də, proses gözləniləndən daha yavaş gedir. İl ərzində 11 min 006 tam elektrikli avtomobil qeydiyyata alınıb və onların bazar payı 8,4 faiz təşkil edib. Bu, mühüm artım olsa da, hələlik 10 faizlik psixoloji hədd aşılmayıb. Dövlət dəstəyi bu artımda mühüm rol oynayır, lakin subsidiyalar əsasən korporativ və flota alıcılarına yönəlib. Bu isə fərdi istehlakçıların elektrikli avtomobillərə keçidini ləngidir. Digər tərəfdən, ənənəvi daxiliyanma mühərrikli avtomobillər hələ də bazarda dominantdır və texnoloji miks balanslı şəkildə qalır.

Makroiqtisadi amillər və maliyyələşmə məhdudiyyətlərinə gəldikdə isə onu demək olar ki, 2025-ci ildə avtomobil bazarına təsir edən əsas amillərdən biri makroiqtisadi mühitdir. İqtisadi artımın zəif olması, yüksək faiz dərəcələri və sərt kredit şərtləri avtomobil alışı qərarlarını ertələyir. Kredit və lizinq xərclərinin yüksək qalması xüsusilə fərdi alıcılar üçün ciddi maneədir.

İnflyasiyanın azalmasına baxmayaraq, yeni avtomobillərin qiymətləri yüksək səviyyədə qalır. Buna Avropa İttifaqının karbon emissiyası ilə bağlı cərimələri, valyuta məzənnələrinin dəyişkənliyi və istehsal xərclərinin artması səbəb olur. İdxalçılar müəyyən dövrlərdə kampaniyalarla qiymətləri cəlbedici etməyə çalışsalar da, ümumi qiymət səviyyəsində ciddi ucuzlaşma baş vermir.

Tənzimləmə və dövlət siyasətinə gəldikdə, Macarıstanda 2025-ci ildə avtomobil bazarının inkişafı tənzimləyici və dəstək mexanizmləri ilə sıx bağlıdır. Dövlət siyasəti daha çox mərhələli keçidi və hədəfli stimullaşdırmanı ön plana çıxarır. Elektrikli avtomobillərin təşviqi davam etsə də, bu proses radikal deyil və bazarın bütün seqmentlərini eyni dərəcədə əhatə etmir. Yanacaq qiymətlərindəki yüksək vergi yükü də alternativ mühərriklərə marağı tədricən artırır. Bu, qısamüddətli sıçrayışdan çox, uzunmüddətli davranış dəyişikliyi yaradır.

Çin avtomobil istehsalçıları məsələsi Avropa üçün ciddi strateji çağırış hesab oluna bilər. Son illərin ən mühüm tendensiyası Çin avtomobil istehsalçılarının Avropa bazarına sürətli və aqressiv daxil olmasıdır. Qısa müddət ərzində Çin markaları demək olar ki, bütün seqmentlərdə təmsil olunmağa başlayıb və artıq heç bir Avropa istehsalçısı satış həcmlərini tam təhlükəsiz hesab edə bilməz.

Çin avtomobillərinin əsas üstünlüyü qiymət–keyfiyyət nisbəti və sürətli model dövriyyəsidir. Avropa istehsalçıları bu qiymət səviyyəsi ilə ənənəvi bazar alətləri vasitəsilə rəqabət aparmaqda çətinlik çəkirlər. Nəticədə bir sıra Avropa ölkələri və Aİ strukturları dolayı yollarla Çin istehsalçılarını bazardan sıxışdırmağa yönəlmiş subsidiya və tənzimləmə mexanizmləri tətbiq etməyə başlayıb. Bu mexanizmlər adətən yerli istehsal, Avropa mənşəyi və ya regional əlavə dəyər şərtləri ilə bağlı olur.

Macarıstanın ikili mövqeyi mövcuddur. Ölkə bu prosesdə xüsusi mövqe tutur. Bir tərəfdən Macarıstan Çin kapitallı batareya və elektromobil istehsalı layihələrini aktiv şəkildə cəlb edir, digər tərəfdən isə daxili bazarda Çin avtomobil markalarının payı artır. Bu, qısamüddətli perspektivdə investisiya və məşğulluq baxımından müsbət təsir göstərsə də, uzunmüddətli sənaye strategiyası baxımından risklər yarada bilər.

2026-cı ildən etibarən Avropa və Çin avtomobil sənayesi arasında rəqabətin daha da kəskinləşəcəyi gözlənilir. Tariflər, subsidiyaların yenidən dizaynı və tənzimləmələrin sərtləşdirilməsi Çin markalarının ekspansiyasını ləngidə bilər, lakin bu prosesi tam dayandırmaq real görünmür.

Digər seqmentlər - kommersiya, avtobus və istifadə olunmuş avtomobillər kimi məsələlərdən ibarətdir. 2025-ci ildə yüngül kommersiya avtomobillərinin qeydiyyatı azalıb, bu da daşımalar sektorundakı yavaşlama ilə izah olunur. Ağır yük avtomobilləri və qoşqular seqmentində isə cüzi bərpa əlamətləri görünür. Avtobus bazarında isə əksinə, ciddi artım qeydə alınıb. Bu, əsasən dövlət və bələdiyyə sifarişlərinin dövri xarakteri ilə bağlıdır. Motosiklet bazarında isə normativ dəyişikliklər səbəbindən müvəqqəti azalma müşahidə olunub. Xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, artıq üçüncü ildir Macarıstanda yeni avtomobil qeydiyyatları istifadə olunmuş avtomobilləri üstələyir. Bu, yaşlı avtomobil parkının yenilənməsi baxımından müsbət tendensiya hesab olunur.

MGE-nin proqnozlarına əsasən, 2026-cı ildə avtomobil bazarında kəskin dəyişiklik gözlənilmir. Əksər seqmentlərdə 2025-ci il səviyyəsinə yaxın göstəricilər proqnozlaşdırılır. Yalnız motosiklet bazarında 2-5 faizlik artım ehtimal edilir.

Nəticə etibarilə, Macarıstan avtomobil bazarı 2025-ci ildə daha davamlı, lakin hələ də həssas struktura malikdir. Gələcək inkişaf sürəti yalnız iqtisadi göstəricilərdən deyil, həm də Avropa sənaye siyasətinin Çin çağırışına necə cavab verəcəyindən asılı olacaq. Çin avtomobil istehsalçılarının yüksəlişi artıq müvəqqəti trend deyil, Avropa avtomobil sənayesinin gələcəyini yenidən formalaşdıran struktur reallıqdır.