Təbiətin ən nəcib metalı olan qızılın böyük sirri: Niyə paslanmır?

İnsanlıq tarixi boyunca parıltısını və dəyərini heç vaxt itirməyən qızıl minlərlə ildir müxtəlif mədəniyyətlərin ən qiymətli materialları arasında yer alır. Bu davamlı cazibə metalın təbiətdə nadir olması ilə yanaşı, paslanmaya, qaralmağa və korroziyaya qarşı göstərdiyi güclü müqavimətdən qaynaqlanır.

Avtosfer.az Qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, yüz illər əvvəl hazırlanmış qızıl bir əşya bu gün də ilk günkü parlaqlığını qoruyur. Elm dünyası uzun müddət qızılın bu sabitliyini onun unikal kimyəvi quruluşu ilə izah edirdi. Lakin yeni araşdırma qızılın oksidləşmədən qorunmaq üçün öz atom quruluşunu yenidən təşkil etdiyini üzə çıxarıb.

Qızıl estetik və maddi dəyərindən əlavə, mühəndislik və nanohissəcik sahələrində kimyəvi reaksiyaları sürətləndirən katalizator kimi də mühüm rol oynayır. Lakin onun oksidləşməyə qarşı həddindən artıq davamlılığı bəzi kimyəvi və enerji tətbiqlərində istifadəsini məhdudlaşdırır.

Bir çox sənaye reaksiyaları müvəqqəti oksidləşib sonra əvvəlki halına qayıda bilən metallara ehtiyac duyur. Qızılın reaksiyaya girməkdə istəksizliyi isə böyük miqyaslı kimyəvi çevrilmələr üçün vacib olan oksigen kimi molekulların aktivləşdirilməsini çətinləşdirir.

Ətraflı
Tulane Universitetinin tədqiqatçıları atom və elektron davranışlarını proqnozlaşdıran kompüter simulyasiyalarından istifadə edərək oksigen molekullarının qızıl səthləri ilə qarşılıqlı təsirini araşdırıblar. Nəticələr müəyyən qızıl səthlərinin oksigen aktivləşməsini zəiflədən təbii qoruyucu model yaratdığını göstərib.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qızılın bu yenidən təşkil olunma qabiliyyəti olmasaydı, oksigen molekulları metal ilə daha sürətli reaksiya verərdi. Atom səviyyəsindəki bu gizli maneə oksigen reaksiyalarını milyarddan trilyon dəfəyə qədər zəiflədərək qızılın saf qalmasını təmin edir.

Luiziana ştatında yerləşən Tulane Universitetidən Metyu Montemor bildirib ki, qızılın oksigenlə güclü reaksiya vermədiyi üçün qaralmadığı düşünülürdü. O, apardıqları araşdırmanın ən çox yayılmış iki qızıl səth növündə atomların oksidləşməyə qarşı dayanıqlı bir şəkildə özlərini yenidən qurduğunu ortaya çıxardığını qeyd edib.

Əgər qızıl atomlarının bu səth düzülüşü dayandırıla və ya tərsinə çevrilə bilsə, plastiklərin əsas tərkib hissəsi olan vinil asetat istehsalı, avtomobil egzozlarında karbonmonoksidin təmizlənməsi və propilen oksid istehsalı kimi sahələrdə daha effektiv katalizatorlar hazırlamaq mümkün ola bilər. Detalları "Physical Review Letters” jurnalında dərc olunan bu tədqiqat qızılın inkişaf etmiş katalitik proseslərdə istifadəsi üçün yeni imkanlar aça bilər.