2060-cı ildə bizi nə gözləyir? - Alimlərin şok araşdırması

Avstraliyalı alimlərin apardığı yeni araşdırma göstərir ki, dünya əhalisinin sayı hazırkı istehlak səviyyəsi ilə Yerin dayanıqlı şəkildə təmin edə biləcəyi həddi artıq keçib. Avtosfer.az Ölkə.az-a istinadən xəbər verir ki, Flinders Universitetinin professoru Kori Bredşounun rəhbərlik etdiyi komanda iki əsrdən çox demoqrafik məlumatları təhlil edərək belə bir qənaətə gəlib: Bəşəriyyət planetin təkrar istehsal edə biləcəyindən daha çox resursdan istifadə edir.

Bakıda davamlı sıxlıq olan daha bir ərazidə "sarı tor" tətbiq edildi - FOTO

"Tutumu həddi" və texnoloji müdaxilə

Ekologiyada bu vəziyyət "tutumu həddi" (carrying capacity) termini ilə ifadə olunur. Bu, ekosistemin mövcud resurslar və onların bərpa sürəti daxilində uzunmüddətli perspektivdə saxlaya biləcəyi maksimum fərd sayıdır. Tədqiqatçıların fikrincə, bəşəriyyət texnologiyalar, xüsusilə də qalıq yanacaqlardan aktiv istifadə sayəsində bu hədləri süni şəkildə genişləndirməyi öyrənib.

Tədqiqat müəllifləri iki əsas göstəricini fərqləndirirlər:

Nəzəri maksimum hədd: Aclıq, xəstəlik və müharibələrin nəzərə alınmadığı maksimal say (təxminən 12 milyard nəfər).

Optimal hədd: Minimum qəbul edilən həyat standartları daxilində əhalinin sabit mövcudluğunu təmin edən səviyyə (təxminən 2,5 milyard nəfər).

Müqayisə üçün qeyd edək ki, bu gün planetdə təxminən 8,3 milyard insan yaşayır.

Gələcək proqnozlar: 2060-cı illərdə pik nöqtəsi

Alimlər qeyd edirlər ki, XX əsrin ortalarına qədər əhalinin artım tempi sürətlənsə də, 1960-cı illərdən etibarən bu artımda ləngimə müşahidə olunur. Hazırkı tendensiya davam edərsə, dünya əhalisinin sayının 2060–2070-ci illərdə pik həddə — 11,7–12,4 milyard nəfərə çatacağı proqnozlaşdırılır.

İqtisadi model və ekoloji təhdidlər

Müasir iqtisadi modelin fasiləsiz artıma hədəflənməsi təbii resursların məhdudluğunu nəzərə almır. Qalıq yanacaqların istifadəsi problemi müvəqqəti olaraq yumşaltsa da, eyni zamanda iqlim dəyişikliyini sürətləndirir və ekosistemlərə təzyiqi artırır. Tədqiqatın əsas nəticələrindən biri budur ki, qlobal temperaturun artması və tullantıların çoxalması adambaşına düşən istehlakın artmasından daha çox, məhz əhalinin sayının artması ilə izah olunur.

Çıxış yolu varmı?

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər: əgər torpaqdan, sudan, enerjidən və qidadan istifadə yanaşmaları dəyişməzsə, milyardlarla insan artan qeyri-stabilliklə üzləşə bilər. Bununla belə, vəziyyət hələ ki çıxılmaz deyil — beynəlxalq əməkdaşlıq və istehlak səviyyəsinin azaldılması vasitəsilə mənfi nəticələri yumşaltmaq mümkündür. Eyni zamanda, müəlliflər bu hesablamaların qiymətləndirmə xarakteri daşıdığını və məsələnin etik tərəflərinin olduğunu (ölkələr arası istehlak fərqi və əhali sayının tənzimlənməsi ilə bağlı siyasi risklər) qəbul edirlər.