Prezidentin lizinqlə bağlı ÖNƏMLİ FƏRMANI - Nələr olacaq?

Prezident İlham Əliyev “Maliyyə icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il 26 may tarixli 412-VIIQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə fərman imzalayıb. Fərmana əsasən, “Maliyyə icarəsi haqqında” Qanunun 16.16-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir və qanunda qeyd olunan “orqan (qurum)” dedikdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur. Fərmanla Nazirlər Kabinetinə prezident aktlarının bu qanuna uyğunlaşdırılması üçün dörd ay müddət verilib. Eyni zamanda, Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına altı ay müddətində maliyyə icarəsi (lizinq) fəaliyyəti göstərən hüquqi şəxslərin minimum nizamnamə kapitalı, aidiyyəti şəxslərlə bağlanan müqavilələrin maksimum məbləği, kredit risklərinin tənzimlənməsi, məlumatların mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrinə verilməsi və hesabatlılıq qaydaları ilə bağlı normativ aktları təsdiq etmək tövsiyə olunub. Fərmanın birinci hissəsi qanunla eyni gündə qüvvəyə minəcək. Ölkə rəhbərinin bu strateji addımı lizinq bazarının şəffaflaşdırılması, istehlakçıların hüquqlarının qorunması və maliyyə inklüzivliyinin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir və daxili maliyyə sektoruna müsbət təsirlər göstərəcək.

Məsələ ilə bağlı danışan hüquqşünas Natiq Ələsgərov qeyd edib ki, dövlət başçısının bu fərmanı ölkədə uzun illərdir hüquqi boşluqlar və tənzimlənmə çatışmazlığı səbəbindən xaotik fəaliyyət göstərən lizinq sektorunu tamamilə nəzarət altına alacaq inqilabi bir sənəddir: "Bu günə qədər Azərbaycanda lizinq şirkətlərinin fəaliyyəti banklar qədər sərt və sistemli şəkildə tənzimlənmirdi, bu isə həm vətəndaşlar, həm də sahibkarlar üçün ciddi hüquqi risklər, yüksək faizlər və qeyri-şəffaf müqavilə şərtləri yaradırdı. Yeni fərman və qanunla lizinq şirkətləri üçün nizamnamə kapitalının minimum həddinin müəyyən edilməsi, risklərin idarə olunması və ən əsası benefisiar mülkiyyətçilərin vətəndaş qüsursuzluğu haqqında məlumatların tələb edilməsi bu bazara daxil olan qurumların etibarlılığını təmin edəcək. Mərkəzi Bankın altı ay ərzində hazırlayacağı qaydalar lizinq bazarına vahid oyun qaydaları gətirəcək. Vətəndaşların və sahibkarların lizinq müqavilələri üzrə məlumatlarının Mərkəzi Kredit Reyestrinə daxil edilməsi həm insanların kredit tarixçəsinin şəffaf formalaşmasına kömək edəcək, həm də lizinq şirkətlərinin risklərini minimuma endirəcək. Digər tərəfdən, daxili işlər orqanlarının müvafiq bəndlərdə icraçı qurum kimi müəyyən edilməsi xüsusilə avtomobil lizinqi və digər daşınar əmlakların rəsmiləşdirilməsi zamanı baş verə biləcək fırıldaqçılıq və mənimsəmə hallarının qarşısını dərhal alacaq".

Onun sözlərinə görə, bu fərmanın tətbiqi daxili bazarda həm biznes subyektləri üçün alternativ maliyyələşmə imkanlarını genişləndirəcək, həm də məhkəmə müstəvisində yaranan kütləvi mübahisələri azaldacaq: "Yeni tənzimləmə mexanizmləri lizinq bazarında sağlam rəqabət mühiti yaradacaq ki, bu da birbaşa faiz dərəcələrinin optimallaşdırılmasına və şərtlərin yumşaldılmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri (KOB) istehsal avadanlıqları və texnikaları əldə edərkən bank kreditlərinə alternativ olaraq daha təhlükəsiz və qanunla qorunan lizinq alətlərindən yararlanacaqlar. Əvvəllər lizinq şirkətləri müqavilələrdə birtərəfli və vətəndaşın ziyanına işləyən ağır şərtlər qoya bilirdilər, müştəri ödənişi bir gün gecikdirən kimi əmlakı əlindən alınırdı. Artıq Mərkəzi Bankın risklərin və əməliyyatların maksimum hədləri ilə bağlı qoyacağı sərt tələblər bu cür özbaşınalıqlara son qoyacaq. Həmçinin, aidiyyəti şəxslərlə əməliyyatların məhdudlaşdırılması lizinq şirkətlərinin daxili vəsaitləri kənar və şübhəli layihələrə yönəldərək müflis olmasının və müştərilərin pullarını batırmasının qarşısını alacaq. Bu fərman Azərbaycanın maliyyə ekosisteminin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması, kölgə iqtisadiyyatının sıxışdırılması və vətəndaşların hüquqi-iqtisadi təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində atılmış növbəti mükəmməl dövlət addımıdır"./nocomment.az