Çinin yaratdığı süni intellekt istifadəçilərin məlumatlarını qoruyur? – Ekspertdən AÇIQLAMA

Çinin “DeepSeek” şirkətinin süni intellektə əsaslanan “V4” çatbot modelini buraxmağa hazırlaşması texnoloji bazarda maraqla qarşılanmaqla yanaşı, məlumat təhlükəsizliyi və istifadəçi məxfiliyi ilə bağlı suallar da doğurur. “ChatGPT” kimi aparıcı modelləri üstələdiyi iddia edilən yeni sistemin, istifadəçi məlumatlarının necə qorunacağı və dövlət nəzarəti riskləri müzakirə mövzusuna çevrilib. Maraqlıdır, görəsən, “ChatGPT”dən fərqli olaraq bu model məlumat təhlükəsizliyi, istifadəçi məxfiliyi və dövlət nəzarəti baxımından hansı əlavə risklər yarada bilər? 

Məsələ ilə bağlı İnformasiya təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssis Elvin Abbasov Avtosfer.az-a bildirib ki, “DeepSeek” kimi Çin mənşəli süni intellekt modellərində əsas risk dövlət nəzarəti və istifadəçi məlumatlarının mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunmasıdır, Qərb modellərində isə təhlükə daha çox kommersiya istifadəsi və kiberhücumlarla məhdudlaşır:

““ChatGPT”, “Grok” və “Gemini” kimi Qərb mənşəli süni intellekt modelləri məlumatların idarə edilməsi və şəffaflıq məsələlərində Çin modellərindən fərqli yanaşma nümayiş etdirirlər. Bu modellər əsasən ABŞ və Avropa İttifaqının fərdi məlumatların qorunması haqqında sərt qanunvericiliyinə tabedirlər və istifadəçi datalarının dövlət orqanlarına ötürülməsi yalnız məhkəmə qərarları ilə tənzimlənir. “DeepSeek”dən fərqli olaraq, bu platformalarda məlumatların emalı prosesi mərkəzləşdirilmiş dövlət nəzarətindən kənarda, korporativ təhlükəsizlik protokolları çərçivəsində həyata keçirilir. Bu, istifadəçilərə öz fərdi məlumatlarının siyasi məqsədlər üçün deyil, yalnız modelin təkmilləşdirilməsi və ya kommersiya xidmətləri üçün istifadə olunacağına dair daha yüksək hüquqi zəmanət verir”.

Mütəxəssis deyib ki, “DeepSeek” kimi Çin modellərində dövlət nəzarəti sistemin içində fundamental səviyyədə işləyir, yəni həm məlumatlar, həm də modelin cavabları üzərində dövlətin birbaşa təsiri ola bilər:
“Bununla belə, Qərb modellərində ideoloji senzura dövlət tərəfindən məcburi şəkildə deyil, şirkətlərin daxili etik qaydaları vasitəsilə tətbiq olunur. Bu yanaşma modelin cavablarında siyasi korrektlik və ya qərb mərkəzli dünyagörüşünün üstünlük təşkil etməsi riskini yaratsa da, məlumatların birbaşa dövlət casusluğu üçün istifadə edilməsi ehtimalı Çin modelləri ilə müqayisədə xeyli aşağıdır. “DeepSeek” kimi modellərdə dövlət nəzarəti sistemin daxilinə fundamental səviyyədə inteqrasiya edildiyi halda, Qərb modellərində əsas risk faktorları daha çox məlumatların reklam məqsədilə istifadəsi və ya kiber-insidentlər nəticəsində sızması ilə bağlıdır”.

Qısacası, mütəxəssisin sözlərinə görə, Qərb süni intellekt modellərində məlumatlar müəyyən qaydalarla idarə olunur, dövlət birbaşa qarışmır, ona görə casusluq riski çox aşağıdır. “DeepSeek”də isə dövlət birbaşa nəzarət edir, yəni məlumatlar və cavablar üzərində dövlət təsiri mümkündür; Qərb modellərində risk daha çox reklam və ya sızıntıdır.
Nurcan Babək